Pn-Pt 10:00 - 16:00 
Darowizna przedsiębiorstwa a VAT to temat, który przez lata wydawał się bezpieczny. Zbycie przedsiębiorstwa jest przecież wyłączone spod ustawy o VAT. Wyrok Sądu Unii Europejskiej w polskiej sprawie pokazuje jednak, że sposób podziału majątku między dzieci może całe to wyłączenie przekreślić.
Sąd przyznał rację polskiemu fiskusowi: jeżeli przedsiębiorca przekazuje firmę dwóm osobom po połowie, nie przekazuje przedsiębiorstwa. Dla planujących sukcesję to sygnał, że o skutkach podatkowych decyduje technika przekazania, a nie intencja.
Na czym polegała sprawa
Właścicielka jednoosobowej firmy chciała przekazać biznes dwóm córkom. Każda miała otrzymać połowę udziału w darowanym przedsiębiorstwie. Następnie córki zamierzały wnieść te udziały do spółki jawnej, której były wspólniczkami, i w tej formie kontynuować działalność.
Przedsiębiorczyni wystąpiła o interpretację, powołując się na art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Przepis ten wyłącza stosowanie ustawy do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.
Organ podatkowy odmówił. Wskazał, że przedmiotem darowizny nie jest przedsiębiorstwo, lecz udział w poszczególnych jego składnikach — żadna z córek nie otrzymuje całości. Dodatkowo działalność miała być kontynuowana nie przez obdarowane, lecz przez kolejny podmiot, czyli spółkę jawną.
Stanowisko fiskusa podzielił WSA w Poznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny skierował natomiast pytanie do sądu unijnego o wykładnię art. 19 dyrektywy 2006/112/WE.
Co rozstrzygnął Sąd UE
Sąd UE stanął po stronie organu. Przypomniał, że wyłączenie z VAT można zastosować, gdy spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, całość przekazanych składników musi pozwalać na prowadzenie samodzielnej działalności gospodarczej. Po drugie, nabywca musi mieć zamiar prowadzenia działalności w oparciu o przeniesiony majątek.
W ocenie sądu przeniesienie udziału wynoszącego połowę przedsiębiorstwa nie jest przekazaniem całości ani części majątku w rozumieniu art. 19 dyrektywy. Udziały te odrębnie nie stanowią samodzielnych jednostek, które pozwalałyby każdej z córek niezależnie prowadzić działalność gospodarczą.
Skoro pierwszy warunek nie został spełniony, sąd nie badał już drugiego. Wniosek jest prosty i niewygodny: połowa przedsiębiorstwa nie jest przedsiębiorstwem.
Dlaczego to problem dla sukcesji
Przekazanie firmy dzieciom „po równo” jest naturalnym odruchem rodzica. Z perspektywy relacji rodzinnych to rozwiązanie sprawiedliwe. Z perspektywy VAT — ryzykowne.
Ułamkowy udział w zbiorze składników majątkowych nie tworzy u obdarowanego zorganizowanej całości zdolnej do samodzielnego działania. Dopiero połączenie obu udziałów w jednym podmiocie odtwarza funkcjonujące przedsiębiorstwo, ale dzieje się to już na kolejnym etapie i w innym podmiocie.
Warto też pamiętać, że sprawa dotyczyła VAT. Darowizna w kręgu najbliższej rodziny może być zwolniona z podatku od spadków i darowizn, co bywa mylone z brakiem jakichkolwiek obciążeń. To dwa różne podatki i dwa różne zestawy warunków.
Zorganizowana część przedsiębiorstwa to nie to samo co ułamek
Wyłączenie z VAT obejmuje również zbycie zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 2 pkt 27e ustawy o VAT jest nią wyodrębniony organizacyjnie i finansowo zespół składników materialnych i niematerialnych, przeznaczony do realizacji określonych zadań gospodarczych, mogący stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.
Kluczowe jest słowo „wyodrębniony”. Udział ułamkowy w każdym składniku firmy nie jest wyodrębnieniem — to współwłasność tego samego zbioru. Gdyby natomiast firma faktycznie składała się z dwóch samodzielnych, wyodrębnionych pionów i każde dziecko otrzymało jeden z nich w całości, ocena mogłaby być inna.
Jak zaplanować przekazanie firmy bezpieczniej
Rozwiązań jest kilka i każde wymaga wcześniejszej analizy konkretnego stanu faktycznego.
Pierwsza ścieżka to przeniesienie całego biznesu od razu do spółki, w której dzieci są wspólnikami — bez etapu pośredniego w postaci darowizny udziałów ułamkowych. Druga to wcześniejsze przekształcenie działalności w spółkę i przekazanie dzieciom udziałów w spółce, co jest zupełnie inną konstrukcją niż darowizna majątku przedsiębiorstwa.
Trzecia ścieżka to fundacja rodzinna, do której wnosi się przedsiębiorstwo w całości, a dzieci stają się beneficjentami. Rozwiązanie to porządkuje również kwestię wypłat i zabezpiecza ciągłość firmy, ale ma własne wymogi i skutki podatkowe.
Wybór zależy od struktury majątku, liczby następców i tego, czy mają oni realnie prowadzić biznes. Dlatego planowanie sukcesji warto zacząć od mapy skutków podatkowych, a nie od podpisania aktu darowizny.
Jak pomagamy
W SN Kancelaria projektujemy przekazanie firmy tak, aby nie wywoływało niepotrzebnych obciążeń. Analizujemy strukturę majątku, dobieramy formę przekazania, przygotowujemy dokumenty i — gdy stan faktyczny jest nietypowy — występujemy o interpretację podatkową przed dokonaniem czynności.
Połączenie kompetencji adwokata i doradcy podatkowego pozwala jednocześnie zabezpieczyć skutki w VAT, w podatku dochodowym oraz w podatku od spadków i darowizn.
Planujesz przekazanie firmy dzieciom i chcesz sprawdzić skutki w VAT, zanim podpiszesz umowę? Umów spotkanie.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej w indywidualnej sprawie.
