Pn-Pt 10:00 - 16:00 
Neutralność podatkowa restrukturyzacji od 2022 r. obejmuje — zdaniem fiskusa — wyłącznie pierwszą transakcję. Sądy wojewódzkie przez lata konsekwentnie się z tym nie zgadzały. Naczelny Sąd Administracyjny właśnie tę linię przełamał.
Dla spółek, które mają za sobą wymianę udziałów i planują kolejny krok, to zła wiadomość. Jest jednak element korzystny, o którym łatwo zapomnieć w pierwszym odruchu: NSA potwierdził prawo do rozliczenia kosztów.
Co zmienił Polski Ład
Spór dotyczy przepisów, które weszły w życie 1 stycznia 2022 r. — art. 12 ust. 4 pkt 12 lit. a oraz art. 12 ust. 11 pkt 3 ustawy o CIT.
Wynika z nich, że bez dodatkowych warunków neutralne podatkowo są wyłącznie pierwsze transakcje: połączenie, podział spółek albo wymiana udziałów. Kolejne wiążą się już z podatkiem, jeżeli towarzyszy im emisja nowych udziałów.
Od początku budziło to wątpliwości co do zgodności z dyrektywą 2009/133/WE, która ma zapewniać neutralność restrukturyzacji w państwach członkowskich. Wątpliwości na tyle poważne, że WSA w Gliwicach skierował w tej sprawie pytanie prejudycjalne do TSUE (postanowienie z 2 czerwca 2025 r., sygn. I SA/Gl 34/25). Sprawa wciąż czeka na rozstrzygnięcie.
Na czym polegała sprawa
W 2021 r. trzy osoby fizyczne wniosły do spółki B udziały w innej spółce z o.o. — spółce C — obejmując w zamian udziały w kapitale zakładowym spółki B. Doszło więc do wymiany udziałów.
Następnie rozważano podział spółki C przez wydzielenie, na podstawie art. 529 § 1 pkt 4 Kodeksu spółek handlowych. Miały powstać trzy nowe spółki z o.o., a każda z nich otrzymać zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Majątek pozostający w spółce dzielonej również miał stanowić ZCP. Spółka B, jako wspólnik spółki dzielonej, objęłaby udziały w trzech nowych podmiotach.
Spółka twierdziła, że przychód nie powstanie, bo art. 12 ust. 4 pkt 12 ustawy o CIT jest niezgodny z dyrektywą. Wskazywała też, że pierwsza restrukturyzacja miała miejsce w 2021 r., a prawo nie może działać wstecz.
Dyrektor KIS był innego zdania. Uznał, że spółka B rozpozna przychód na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 8ba ustawy o CIT, bo jest to już kolejna restrukturyzacja — udziały w spółce dzielonej objęto wskutek wymiany udziałów. Stwierdził również, że koszty będzie można rozliczyć dopiero przy odpłatnym zbyciu udziałów, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8c ustawy o CIT.
Sądy wojewódzkie orzekały inaczej
WSA w Krakowie uchylił tę interpretację (I SA/Kr 547/25). Uznał, że przepis ograniczający neutralność drugiej i kolejnej reorganizacji jest sprzeczny z dyrektywą 2009/133/WE.
Sąd zwrócił uwagę na art. 8 ust. 6 dyrektywy. Jego wykładnia — literalna i celowościowa — wprowadza zasadę odroczenia opodatkowania zysków po stronie udziałowców do czasu ich realizacji, ale nie ogranicza liczby neutralnych transakcji.
To nie było orzeczenie odosobnione. W podobnym duchu wypowiadały się sądy w Gliwicach (I SA/Gl 14/23 oraz I SA/Gl 1437/25), we Wrocławiu (I SA/Wr 811/22) i w Olsztynie (I SA/Ol 118/23).
Co orzekł NSA
Naczelny Sąd Administracyjny przychylił się do stanowiska organu. Uchylił wyrok sądu pierwszej instancji i oddalił skargę spółki.
Potwierdził, że art. 8 ust. 6 dyrektywy pozwala państwom członkowskim ograniczyć neutralność podatkową do pierwszej restrukturyzacji.
Odniósł się również do zarzutu działania prawa wstecz. Uznał, że do retroakcji nie doszło — mimo że wymiana udziałów nastąpiła przed 1 stycznia 2022 r., sam podział przez wydzielenie miał się odbyć już po tej dacie.
Wyrok pochodzi z 9 września 2026 r. (sygn. II FSK 74/26).
Element korzystny: prawo do kosztów
W jednej kwestii NSA nie zgodził się z organem, i to na korzyść spółki.
Sąd potwierdził, że koszty uzyskania przychodów można rozliczyć zarówno przy podziale spółki przez wydzielenie, jak i przy późniejszym zbyciu udziałów w nowo utworzonych spółkach — na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8c ustawy o CIT, z uwzględnieniem przewidzianej tam proporcji.
To istotna różnica wobec stanowiska dyrektora KIS, który odsuwał rozliczenie kosztów aż do momentu sprzedaży. W praktyce oznacza to, że przychód rozpoznany przy kolejnej restrukturyzacji nie musi być opodatkowany od pełnej wartości.
Co to oznacza dla planujących reorganizację
Po pierwsze, sprawa nie jest zamknięta. Pytanie prejudycjalne czeka w TSUE, a część doradców uważa stanowisko NSA za sprzeczne z prawem unijnym. Rozstrzygnięcie sądu unijnego może zmienić obraz.
Po drugie, historia transakcji w grupie staje się kluczowa. Zanim zaplanujesz połączenie, podział albo wymianę udziałów, ustal, czy w odniesieniu do tych samych udziałów nie doszło już wcześniej do zdarzenia restrukturyzacyjnego. To ustalenie decyduje o skutkach podatkowych.
Po trzecie, data ma znaczenie. Jeżeli pierwsza transakcja nastąpiła przed 2022 r., a kolejna ma nastąpić teraz, NSA nie widzi w tym działania prawa wstecz.
Po czwarte, policz skutek netto. Skoro koszty są rozliczalne już przy podziale, realne obciążenie może być znacznie niższe, niż wynikałoby z samej kwoty przychodu. Bez tej kalkulacji łatwo porzucić sensowny biznesowo plan.
Po piąte, rozważ zabezpieczenie. Przy istotnych kwotach i niejednolitym orzecznictwie interpretacja podatkowa uzyskana przed transakcją bywa tańsza niż spór po fakcie.
Jak pomagamy
W SN Kancelaria prowadzimy restrukturyzacje spółek od strony prawnej i podatkowej jednocześnie. Odtwarzamy historię transakcji w grupie, liczymy skutki w CIT wraz z kosztami i dobieramy wariant, który realizuje cel biznesowy przy akceptowalnym ryzyku.
Obsługujemy również połączenia spółek oraz przekształcenia działalności. Analizę podatkową prowadzi doradca podatkowy współpracujący z zespołem korporacyjnym.
Planujesz podział, połączenie albo wymianę udziałów i masz już za sobą wcześniejszą reorganizację? Umów spotkanie.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej w indywidualnej sprawie.
