Pn-Pt 10:00 - 16:00 
Mechanizm proporcji w fundacji rodzinnej rozstrzyga o tym, czy wypłata dla beneficjenta będzie w całości zwolniona z PIT, czy tylko w części. Szef Krajowej Administracji Skarbowej uznał właśnie, że próba obejścia tego mechanizmu jest niedozwoloną optymalizacją, i odmówił wydania opinii zabezpieczającej.
Sprawa jest ważna dla każdego, kto planuje wnieść do fundacji majątek pochodzący nie tylko od najbliższej rodziny. Pokazuje bowiem, gdzie przebiega granica między dopuszczalnym planowaniem a działaniem sztucznym.
Czym jest mechanizm proporcji i dlaczego decyduje o podatku
Zakres zwolnienia z PIT dla beneficjentów z najbliższego kręgu zależy od tego, kto wniósł majątek do fundacji. Służy temu proporcja mienia, o której mowa w art. 27 ust. 4 ustawy o fundacji rodzinnej.
Jeżeli mienie wnoszą osoby z tzw. zerowej grupy podatkowej — małżonek, wstępny, zstępny, pasierb, rodzeństwo, ojczym lub macocha — ich proporcje sumuje się. Gdy cały majątek pochodzi od takich osób, proporcja wynosi 100 proc., a wypłata z fundacji jest w całości zwolniona z PIT.
Sytuacja zmienia się, gdy majątek wnosi ktoś spoza tego kręgu, na przykład ciotka, teściowie czy szwagier. Wtedy odpowiadająca im część świadczeń wypłacanych beneficjentom podlega 10-proc. PIT. Jeżeli takie mienie stanowi połowę majątku fundacji, to w uproszczeniu połowa wypłaty będzie opodatkowana.
Jaki schemat zakwestionował szef KAS
Planowane działania miały przebiegać dwuetapowo. Najpierw podwyższono by kapitał spółki z o.o., a nowe udziały objęłyby fundacje rodzinne według ich wartości nominalnej. Następnie dotychczasowy wspólnik miał dobrowolnie umorzyć wszystkie swoje udziały bez wynagrodzenia.
Efekt ekonomiczny byłby zbliżony do przekazania udziałów fundacjom. Efekt podatkowy — zupełnie inny.
Wnioskodawcy wskazywali szereg korzyści: brak przychodu po stronie wspólnika z tytułu zbycia udziałów w celu umorzenia bez wynagrodzenia, brak przychodu po stronie spółki i fundacji, zwolnienie z CIT dywidend otrzymywanych przez fundacje, zwolnienie z PIT świadczeń wypłacanych fundatorom oraz brak PCC przy objęciu udziałów. Jako cel gospodarczy podano reorganizację grupy spółek, uproszczenie struktury właścicielskiej, dywersyfikację ryzyka operacyjnego i sukcesję majątku rodzinnego.
Dlaczego organ odmówił opinii zabezpieczającej
Szef KAS tych argumentów nie podzielił. Zwrócił uwagę na rzecz z pozoru prostą: udziały można było po prostu przekazać fundacjom w darowiźnie. Skoro tego nie zrobiono i wybrano mechanizm znacznie bardziej złożony, to — zdaniem organu — chodziło przede wszystkim o korzyść podatkową.
Istota problemu leży w spisie mienia. Przyrost wartości udziałów fundacji w spółce, wynikający z umorzenia udziałów dotychczasowego wspólnika, nie zostałby wykazany w spisach mienia, o których mowa w art. 28 ustawy o fundacji rodzinnej.
W praktyce oznaczałoby to, że majątek faktycznie pochodzący od osoby spoza najbliższej rodziny nie wpłynąłby na proporcję. Beneficjenci korzystaliby więc ze zwolnienia w pełnym zakresie zamiast proporcjonalnego. Taka korzyść jest według organu sprzeczna z przedmiotem i celem art. 21 ust. 1 pkt 157 ustawy o PIT.
Odmowa wydania opinii zabezpieczającej pochodzi z 2 czerwca 2026 r. (sygn. DKP2.8082.11.2025) i została opublikowana 31 sierpnia 2026 r.
Co to oznacza w praktyce dla fundacji rodzinnych
Po pierwsze, sama fundacja rodzinna nie jest kwestionowana. Organ nie podważył ani instytucji, ani zwolnień, z których korzysta. Zakwestionował konkretny sposób dojścia do rezultatu.
Po drugie, spis mienia przestaje być formalnością. To dokument, który realnie przesądza o wysokości podatku przy wypłatach. Warto go prowadzić starannie od pierwszego dnia i aktualizować przy każdym wniesieniu majątku.
Po trzecie, opinia zabezpieczająca pełni tu rolę testu. Odmowa nie oznacza automatycznie, że doszło do naruszenia prawa, ale jest wyraźnym sygnałem, jak organ ocenia tego rodzaju konstrukcje.
Po czwarte, kryterium „prostszej drogi” będzie wracać. Jeżeli ten sam efekt gospodarczy można osiągnąć zwykłą darowizną, a wybrano ścieżkę wieloetapową, trzeba umieć wykazać, po co.
Jak bezpiecznie planować wniesienie majątku
Zacznij od ustalenia, kto faktycznie wnosi majątek i do której grupy podatkowej należy. To ta informacja, a nie nazwa czynności, zdecyduje o proporcji i o podatku przy wypłatach.
Jeżeli część majątku ma pochodzić od dalszej rodziny lub osób trzecich, przyjmij, że odpowiadająca temu część świadczeń będzie opodatkowana. Można to uwzględnić w planie wypłat zamiast szukać sposobu na ominięcie mechanizmu.
Udokumentuj cele gospodarcze niezależne od podatku — sukcesję, zabezpieczenie ciągłości firmy, uporządkowanie struktury. Jeżeli planowana struktura jest złożona, rozważ wystąpienie o interpretację podatkową albo o opinię zabezpieczającą przed jej wdrożeniem, a nie po fakcie.
Pamiętaj też o obowiązkach związanych ze schematami podatkowymi — złożone reorganizacje potrafią je uruchomić.
Jak pomagamy
W SN Kancelaria prowadzimy sprawy fundacji rodzinnych od oceny zasadności, przez analizę majątku i mapę podatkową, po statut i wdrożenie. Liczymy proporcję mienia przed wniesieniem majątku, a nie dopiero przy pierwszej wypłacie.
Łączymy przy tym perspektywę adwokata i doradcy podatkowego, co pozwala jednocześnie zaplanować sukcesję i ocenić ryzyko zakwestionowania struktury.
Planujesz fundację rodzinną albo wniesienie do niej majątku od dalszej rodziny? Umów spotkanie.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej w indywidualnej sprawie.
