Pn-Pt 10:00 - 16:00 
Przedawnienia zobowiązania podatkowego budzi spory od lat. W toczącym się sporze o interpretację przepisów dotyczących tej kwestii nastąpił istotny przełom. 14 kwietnia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie tylko wydał wyrok korzystny dla organów podatkowych, ale również – po raz pierwszy od 2018 roku – zdecydował się na wydanie postanowienia sygnalizacyjnego skierowanego do Ministra Finansów. Wydarzenie to może mieć fundamentalne znaczenie dla przyszłości postępowań podatkowych i interpretacji przepisów dotyczących przedawnienia.
Bezprecedensowa sygnalizacja Naczelnego Sądu Administracyjnego
NSA skorzystał z uprawnienia przewidzianego w art. 155 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który pozwala na poinformowanie właściwych organów o istotnych naruszeniach prawa lub okolicznościach mających wpływ na ich powstanie. Fakt wydania postanowienia sygnalizacyjnego po tak długiej przerwie podkreśla wagę problemu i determinację sądu w dążeniu do jego systemowego rozwiązania.
Przedmiotem sygnalizacji jest art. 70 par. 6 pkt 1 ordynacji podatkowej, regulujący kwestię zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Przepis ten stanowi, że bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się lub ulega zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem zobowiązania podatkowego.
Dlaczego przepis o przedawnieniu wymaga zmiany?
Sędzia Jan Rudowski, uzasadniając potrzebę wydania postanowienia sygnalizacyjnego, podkreślił, że interpretacja tego przepisu wywołuje wiele wątpliwości i jest źródłem nieustającego konfliktu między organami podatkowymi a podatnikami:
„Bogaty dorobek orzecznictwa NSA wskazuje na to, że instytucja przedawnienia zobowiązań podatkowych albo została przeregulowana, albo nie została doregulowana. Szczegółowe regulacje stwarzają coraz więcej problemów. Nie wystarcza już sam przepis, ponieważ jak się okazuje, każda z dodatkowych regulacji jest źródłem nieustających konfliktów.”
NSA jednoznacznie sugeruje, że niezbędne są działania legislacyjne, które sprawią, że reguły dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych staną się jasne i jednoznaczne.
Kontrowersje wokół praktyki organów podatkowych
Przepis dotyczący zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z postępowaniem karnoskarbowym od lat budzi kontrowersje. Podatnicy i ich doradcy zarzucają organom podatkowym instrumentalne wykorzystywanie art. 70 par. 6 pkt 1 ordynacji podatkowej wyłącznie w celu niedopuszczenia do przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Główne zarzuty dotyczą:
- Wszczynania postępowań karnoskarbowych tuż przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego
- Zbieżności organów prowadzących postępowanie podatkowe i karnoskarbowe
- Braku rzeczywistego związku między niewykonaniem zobowiązania a znamionami czynu zabronionego
Z drugiej strony, organy podatkowe bronią obecnego brzmienia przepisu, wskazując, że:
- Przesłanką wszczęcia postępowania karnoskarbowego jest podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego, a nie tylko brak zapłaty podatku
- Identyfikacja sprawców przestępstw i wykroczeń wymaga czasu, który może przekraczać standardowy termin przedawnienia zobowiązania podatkowego
Sprawa, która doprowadziła do postanowienia sygnalizacyjnego
Bezpośrednią przyczyną wydania postanowienia sygnalizacyjnego była sprawa spółki z branży stalowej, która od 2013 roku toczyła się przed organami podatkowymi i sądami administracyjnymi.
Kluczowe pytanie, przed którym stanął NSA, dotyczyło skutków prawnych umorzenia postępowania karnoskarbowego dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Czy jeśli prokurator prawomocnie umorzy postępowanie z powodu braku znamion czynu zabronionego, to należy uznać, że zawieszenie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego nigdy nie nastąpiło?
Dotychczasowe orzecznictwo w tej kwestii nie było jednolite. Istniały dwie przeciwstawne linie orzecznicze:
- Zgodnie z pierwszą, sam fakt wszczęcia postępowania karnoskarbowego i zawiadomienia o tym podatnika powodował zawieszenie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego, niezależnie od ostatecznego wyniku tego postępowania
- Według drugiej, umorzenie postępowania karnoskarbowego z powodu braku znamion czynu zabronionego skutkowało uchyleniem wstecz wszystkich skutków procesowych, w tym zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego
Rozstrzygnięcie NSA i jego praktyczne konsekwencje dla przedawnienia zobowiązania podatkowego
W wyroku z 14 kwietnia 2025 r. (sygn. akt I FSK 1078/24) NSA uznał, że umorzenie śledztwa przez prokuratora nie cofa skutków zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Jednocześnie podkreślił, że każdą sprawę należy rozpatrywać indywidualnie, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych.
Sędzia Roman Wiatrowski wyjaśnił:
„Nie można przyjąć, że mamy do czynienia z pewnego rodzaju automatyzmem, że umorzenie postępowania karnoskarbowego zawsze będzie skutkowało tym, że nie było przesłanki do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.”
Takie stanowisko oznacza, że:
- Sam fakt umorzenia postępowania karnoskarbowego nie przesądza automatycznie o braku zawieszenia przedawnienia zobowiązania podatkowego
- Sądy administracyjne powinny badać indywidualne okoliczności każdej sprawy
- Szczególne znaczenie ma przebieg postępowania karnoskarbowego i rzeczywiste przesłanki jego wszczęcia
Co dalej z przepisami o przedawnieniu zobowiązania podatkowego?
Postanowienie sygnalizacyjne NSA zobowiązuje Ministra Finansów do jego rozpatrzenia i powiadomienia sądu o zajętym stanowisku w ciągu 30 dni. Choć minister nie jest formalnie zobowiązany do podjęcia działań legislacyjnych, sygnalizacja NSA stanowi silny impuls do przeglądu i potencjalnej nowelizacji przepisów ordynacji podatkowej.
Możliwe kierunki zmian mogłyby obejmować:
- Doprecyzowanie przesłanek zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego
- Określenie skutków umorzenia postępowania karnoskarbowego dla przedawnienia zobowiązania podatkowego
- Wprowadzenie mechanizmów zapobiegających instrumentalnemu wykorzystywaniu postępowań karnoskarbowych
Praktyczne wskazówki dla podatników w sprawach dotyczących przedawnienia zobowiązania podatkowego
W świetle aktualnego orzecznictwa NSA, podatnicy powinni:
- Dokładnie dokumentować przebieg postępowań podatkowych i karnoskarbowych
- Zwracać szczególną uwagę na moment wszczęcia postępowania karnoskarbowego względem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego
- W przypadku umorzenia postępowania karnoskarbowego, analizować jego uzasadnienie pod kątem możliwości podważenia zasadności zawieszenia biegu przedawnienia
- Rozważyć skorzystanie z profesjonalnej pomocy w zakresie prawa podatkowego, zwłaszcza w sprawach, gdzie pojawia się kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego
Podsumowanie
Postanowienie sygnalizacyjne NSA w sprawie przedawnienia zobowiązania podatkowego to znaczący krok w kierunku uporządkowania niejasnych przepisów i praktyk. Choć wyrok sądu w konkretnej sprawie był korzystny dla organów podatkowych, to sam fakt wydania sygnalizacji świadczy o dostrzeżeniu systemowego problemu i potrzebie jego rozwiązania.
Najbliższe miesiące pokażą, czy Minister Finansów podejmie działania zmierzające do nowelizacji przepisów o przedawnieniu zobowiązania podatkowego, czy też spór między podatnikami a organami podatkowymi będzie nadal rozstrzygany w indywidualnych sprawach przez sądy administracyjne.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku konkretnych pytań dotyczących postępowania podatkowego, przedawnienia zobowiązania podatkowego czy innych kwestii z zakresu prawa podatkowego, rekomendujemy konsultację z doradcą podatkowym lub prawnikiem specjalizującym się w tej dziedzinie.
