Ilustracja: umorzenie długu i moment powstania przychodu

Umorzenie długu – kiedy powstaje przychód w PIT? NSA: dopiero po zgodzie dłużnika

NSA: samo umorzenie długu przez wierzyciela nie daje przychodu w PIT. Gdy zwolnienie z długu wymaga zgody dłużnika, przychód powstaje po jej wyrażeniu.

Samo umorzenie długu przez wierzyciela nie oznacza, że dłużnik uzyskał przychód w PIT. Jeżeli do zwolnienia z długu potrzebna jest zgoda dłużnika, przychód powstaje dopiero wtedy, gdy ją wyrazi. Tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 października 2026 r. (II FSK 1420/23).

Stan faktyczny

Prezydent miasta umorzył podatnikowi zaległości decyzją z 26 maja 2021 r. Wierzyciel wykazał umorzoną kwotę jako przychód w PIT-11 za 2021 r. Pismo o umorzeniu i wzór oświadczenia o przyjęciu zwolnienia z długu podatnik dostał jednak dopiero w 2022 r. Podpisał oświadczenie, odesłał je i zażądał korekty PIT-11 za 2021 r. oraz wystawienia informacji za 2022 r. Wierzyciel odmówił.

Stanowisko fiskusa

Dyrektor KIS uznał, że przychód powstał w 2021 r. – z chwilą umorzenia dłużnik uzyskał korzyść, bo nie musi już spłacać długu. PIT-11 za 2021 r. był więc prawidłowy.

Co orzekły sądy

WSA w Gliwicach (I SA/Gl 961/22) i NSA nie zgodziły się z organem:

  • zwolnienie z długu (art. 508 Kodeksu cywilnego) jest umową – potrzebne są zgodne oświadczenia wierzyciela i dłużnika,
  • samo oświadczenie czy decyzja wierzyciela nie powoduje wygaśnięcia długu; dopóki dłużnik nie przyjmie zwolnienia, nadal jest zobowiązany do zapłaty,
  • przychód (definitywne przysporzenie) powstaje więc dopiero z chwilą zawarcia umowy, czyli gdy oświadczenie dłużnika o przyjęciu zwolnienia dotrze do wierzyciela.

W tej sprawie przychód powstał w 2022 r., a nie w 2021 r.

Dlaczego rok ma znaczenie

Moment powstania przychodu decyduje o tym:

  • w którym zeznaniu trzeba go wykazać i od kiedy liczy się przedawnienie,
  • jaka stawka i jakie progi skali podatkowej mają zastosowanie,
  • czy przychód „wpadnie” do roku z wyższymi dochodami lub z innymi ulgami.

Błędny PIT-11 może też prowadzić do wezwań z urzędu skarbowego i konieczności korekty zeznań.

Co zrobić

  1. Sprawdź podstawę umorzenia. Przy wierzytelnościach cywilnoprawnych (np. czynsz za lokal komunalny, pożyczka) zwolnienie z długu wymaga zgody dłużnika – nawet jeśli wierzyciel, np. gmina, wydaje w tej sprawie decyzję lub zarządzenie. Inaczej jest przy podatkach i innych należnościach publicznoprawnych umarzanych przez organ – tam skutki trzeba ocenić osobno.
  2. Zachowaj daty. Dowodem jest data doręczenia wierzycielowi oświadczenia o przyjęciu zwolnienia.
  3. Żądaj korekty informacji PIT-11, jeśli wierzyciel wykazał przychód w złym roku, i rozlicz przychód w zeznaniu za właściwy rok.
  4. Sprawdź zwolnienia. Niektóre umorzenia (np. określonych kredytów lub należności) mogą korzystać ze zwolnień z PIT – zanim zapłacisz podatek, warto to przeanalizować.

O skutkach podatkowych umorzenia kredytów pisaliśmy też w artykule umorzenie kredytu a PIT.

Jak pomagamy

Analizujemy skutki podatkowe umorzeń i ugód z wierzycielami, przygotowujemy korekty rozliczeń i indywidualne interpretacje podatkowe, a w sporach z organami reprezentujemy podatników – zobacz doradca podatkowy.

Masz podobną sprawę? Umów spotkanie.

Opracowanie na podstawie wyroku NSA z 28 października 2026 r. (II FSK 1420/23) i publikacji w Dzienniku Gazecie Prawnej. Stan prawny na 13 listopada 2026 r. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej w indywidualnej sprawie.

author avatar
Sławomir Śliwowski