
Firma wysyła towar za granicę, a po terminie płatności okazuje się, że zamówienie złożył oszust podszywający się pod prawdziwego kontrahenta. Czy od takiej „sprzedaży” trzeba zapłacić VAT? Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 listopada 2026 r. (I FSK 205/24) odpowiedział, że nie: wyłudzenie towaru nie jest jego dostawą.
Stan faktyczny
Polski producent dzianin poznał na międzynarodowych targach osobę przedstawiającą się jako reprezentant dużej włoskiej firmy tekstylnej. Spółka sprawdziła kontrahenta: dane z wizytówki zgadzały się z informacjami na stronie firmy, ubezpieczyciel należności zaakceptował transakcję, a numer VAT był aktywny w systemie VIES.
Towar pojechał do Włoch, ale zapłata nie przyszła. Okazało się, że prawdziwa włoska firma niczego nie zamawiała i nie dostała towaru, a osoba z targów nie była jej przedstawicielem. Spółka zawiadomiła organy ścigania.
Stanowisko fiskusa
Dyrektor KIS uznał, że doszło do wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów: towar opuścił Polskę, trafił do Włoch, a odbiorca mógł nim dysponować jak właściciel. Brak zapłaty i to, że towar przejął ktoś inny niż podmiot z faktury, nie miały według organu znaczenia.
Co orzekły sądy
WSA w Łodzi (I SA/Łd 553/23) i NSA stanęli po stronie spółki:
- dostawa towarów to przeniesienie prawa do rozporządzania nimi jak właściciel (art. 7 ust. 1 ustawy o VAT) – wymaga to woli dostawcy przekazania władztwa nad towarem konkretnemu nabywcy,
- spółka chciała sprzedać towar zweryfikowanej włoskiej firmie, a nie oszustowi – jej wola nie obejmowała przekazania towaru osobie, która go wyłudziła,
- WSA porównał sytuację do kradzieży, która według TSUE (wyrok z 14 lipca 2005 r., C-435/03) nie jest odpłatną dostawą,
- NSA podkreślił, że prawa do rozporządzania towarem jak właściciel nie można nabyć w wyniku czynu zabronionego, a odmienne podejście podważałoby pewność obrotu.
NSA orzekł tak samo 7 maja 2026 r. (I FSK 1641/23).
Orzecznictwo nie jest jednolite
W starszych wyrokach NSA – np. z 18 kwietnia 2023 r. (I FSK 465/20) i 18 lutego 2025 r. (I FSK 1482/21) – przyjmował, że o dostawie przesądza faktyczne przejęcie towaru i możliwość dysponowania nim, niezależnie od zapłaty. Dlatego w podobnych sprawach nadal trzeba liczyć się ze sporem z organem.
Podobny problem dotyczy podatku dochodowego. W wyroku z 26 czerwca 2026 r. (II FSK 838/25) NSA uznał, że gdy rzeczywisty kontrahent nie potwierdził działań rzekomego pełnomocnika, umowa sprzedaży jest bezskuteczna – co ma znaczenie dla rozpoznania przychodu należnego.
Co zrobić, gdy firma padnie ofiarą takiego oszustwa
- Zawiadom organy ścigania i zachowaj całą korespondencję – to podstawowy dowód, że towar został wyłudzony.
- Udokumentuj weryfikację kontrahenta – sprawdzenie VIES, rejestru, ubezpieczyciela, dane kontaktowe. Należyta staranność wzmacnia stanowisko w sporze.
- Skoryguj rozliczenia ostrożnie – przy WDT i dostawach krajowych warto rozważyć interpretację indywidualną, bo praktyka organów jest różna.
- Pamiętaj o CIT/PIT – kwestia przychodu należnego z „transakcji” z oszustem wymaga osobnej analizy.
Przy odliczaniu VAT od nieuczciwych kontrahentów istotne jest też zachowanie należytej staranności – pisaliśmy o tym przy okazji zmian w odpowiedzialności solidarnej za usługi od 2027 r.
Jak pomagamy
Pomagamy firmom, które padły ofiarą oszustw handlowych – od analizy skutków w VAT i CIT, przez indywidualne interpretacje podatkowe, po reprezentację przed sądami i współpracę z organami ścigania.
Masz podobną sprawę? Umów spotkanie.
Opracowanie na podstawie wyroku NSA z 5 listopada 2026 r. (I FSK 205/24) i publikacji w Dzienniku Gazecie Prawnej. Stan prawny na 13 listopada 2026 r. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej w indywidualnej sprawie.