Ilustracja: wyłudzenie towaru przez oszusta

Wyłudzenie towaru to nie dostawa – oszukana firma nie zapłaci VAT (NSA)

NSA: gdy towar przejmie oszust podszywający się pod kontrahenta, nie dochodzi do dostawy opodatkowanej VAT. Orzecznictwo nie jest jednak jednolite.

Firma wysyła towar za granicę, a po terminie płatności okazuje się, że zamówienie złożył oszust podszywający się pod prawdziwego kontrahenta. Czy od takiej „sprzedaży” trzeba zapłacić VAT? Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 listopada 2026 r. (I FSK 205/24) odpowiedział, że nie: wyłudzenie towaru nie jest jego dostawą.

Stan faktyczny

Polski producent dzianin poznał na międzynarodowych targach osobę przedstawiającą się jako reprezentant dużej włoskiej firmy tekstylnej. Spółka sprawdziła kontrahenta: dane z wizytówki zgadzały się z informacjami na stronie firmy, ubezpieczyciel należności zaakceptował transakcję, a numer VAT był aktywny w systemie VIES.

Towar pojechał do Włoch, ale zapłata nie przyszła. Okazało się, że prawdziwa włoska firma niczego nie zamawiała i nie dostała towaru, a osoba z targów nie była jej przedstawicielem. Spółka zawiadomiła organy ścigania.

Stanowisko fiskusa

Dyrektor KIS uznał, że doszło do wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów: towar opuścił Polskę, trafił do Włoch, a odbiorca mógł nim dysponować jak właściciel. Brak zapłaty i to, że towar przejął ktoś inny niż podmiot z faktury, nie miały według organu znaczenia.

Co orzekły sądy

WSA w Łodzi (I SA/Łd 553/23) i NSA stanęli po stronie spółki:

  • dostawa towarów to przeniesienie prawa do rozporządzania nimi jak właściciel (art. 7 ust. 1 ustawy o VAT) – wymaga to woli dostawcy przekazania władztwa nad towarem konkretnemu nabywcy,
  • spółka chciała sprzedać towar zweryfikowanej włoskiej firmie, a nie oszustowi – jej wola nie obejmowała przekazania towaru osobie, która go wyłudziła,
  • WSA porównał sytuację do kradzieży, która według TSUE (wyrok z 14 lipca 2005 r., C-435/03) nie jest odpłatną dostawą,
  • NSA podkreślił, że prawa do rozporządzania towarem jak właściciel nie można nabyć w wyniku czynu zabronionego, a odmienne podejście podważałoby pewność obrotu.

NSA orzekł tak samo 7 maja 2026 r. (I FSK 1641/23).

Orzecznictwo nie jest jednolite

W starszych wyrokach NSA – np. z 18 kwietnia 2023 r. (I FSK 465/20) i 18 lutego 2025 r. (I FSK 1482/21) – przyjmował, że o dostawie przesądza faktyczne przejęcie towaru i możliwość dysponowania nim, niezależnie od zapłaty. Dlatego w podobnych sprawach nadal trzeba liczyć się ze sporem z organem.

Podobny problem dotyczy podatku dochodowego. W wyroku z 26 czerwca 2026 r. (II FSK 838/25) NSA uznał, że gdy rzeczywisty kontrahent nie potwierdził działań rzekomego pełnomocnika, umowa sprzedaży jest bezskuteczna – co ma znaczenie dla rozpoznania przychodu należnego.

Co zrobić, gdy firma padnie ofiarą takiego oszustwa

  1. Zawiadom organy ścigania i zachowaj całą korespondencję – to podstawowy dowód, że towar został wyłudzony.
  2. Udokumentuj weryfikację kontrahenta – sprawdzenie VIES, rejestru, ubezpieczyciela, dane kontaktowe. Należyta staranność wzmacnia stanowisko w sporze.
  3. Skoryguj rozliczenia ostrożnie – przy WDT i dostawach krajowych warto rozważyć interpretację indywidualną, bo praktyka organów jest różna.
  4. Pamiętaj o CIT/PIT – kwestia przychodu należnego z „transakcji” z oszustem wymaga osobnej analizy.

Przy odliczaniu VAT od nieuczciwych kontrahentów istotne jest też zachowanie należytej staranności – pisaliśmy o tym przy okazji zmian w odpowiedzialności solidarnej za usługi od 2027 r.

Jak pomagamy

Pomagamy firmom, które padły ofiarą oszustw handlowych – od analizy skutków w VAT i CIT, przez indywidualne interpretacje podatkowe, po reprezentację przed sądami i współpracę z organami ścigania.

Masz podobną sprawę? Umów spotkanie.

Opracowanie na podstawie wyroku NSA z 5 listopada 2026 r. (I FSK 205/24) i publikacji w Dzienniku Gazecie Prawnej. Stan prawny na 13 listopada 2026 r. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej w indywidualnej sprawie.

author avatar
Sławomir Śliwowski